Οι αλλαγές και η ξαφνική πολιτική ουδετερότητα της Eurovision από τον Γ. Τσιτιρίδη

Η απαγόρευση των LGBTQ σημαιών δεν είναι προσπάθεια ουδετερότητας, αλλά λογοκρισία και διάβρωση δικαιωμάτων
— Από τον Γ. Τσιτιρίδη

Η νίκη του Nemo πέρυσι με το τραγούδι «The Code» φέρνει τον 69ο Διαγωνισμό Τραγουδιού της Eurovision φέτος στη Βασιλεία της Ελβετίας, από τις 13 Μαΐου (με την έναρξη των ημιτελικών) μέχρι τον μεγάλο τελικό το Σάββατο 17 Μαΐου στις 21:00 Κεντρικής Ευρώπης (22:00 στην Ελλάδα).

Κάθε χρόνο αυτή την εποχή, ο διαγωνισμός μονοπωλεί τα μέσα ενημέρωσης για πολλούς και διάφορους λόγους. Είτε πρόκειται για το ποια χώρα θα είναι το φαβορί, κάποιο ιδιαίτερο κοστούμι ή σκηνικό λεπτομέρεια, τους στίχους, τις σχέσεις—είτε σε σύγκρουση είτε σε συμμαχία—μεταξύ των συμμετεχουσών χωρών, λάθη στις πρόβες, σχόλια των συμμετεχόντων στην κάμερα, και ούτω καθεξής. Πολλοί από τους διαγωνιζόμενους επιλέγουν, μέσω των εμφανίσεών τους, να μεταδώσουν πολιτικά και κοινωνικά μηνύματα μεταξύ άλλων: παλαιστινιακές σημαίες, δηλώσεις για τη συμμετοχή του Ισραήλ και τον αποκλεισμό της Ρωσίας, ουκρανικές σημαίες, ρούχα με τα χρώματα του ουράνιου τόξου και σημαίες υπερηφάνειας LGBT…

Περίπου δέκα χώρες έχουν αποσυρθεί τα τελευταία χρόνια για διάφορους—κυρίως οικονομικούς—λόγους, μεταξύ αυτών και η Ουγγαρία, η οποία εξέφρασε την αντίθεσή της στις καθολικές αξίες που προωθεί η Eurovision. Στην πραγματικότητα, ο πρόεδρος της Ουγγαρίας, Βίκτορ Όρμπαν, πρόσφατα πέρασε νόμο που απαγορεύει τις παρελάσεις Pride στη χώρα, παρά τις σφοδρές αντιδράσεις από ανθρωπιστικές οργανώσεις. Τις επόμενες ημέρες, το Κοινοβούλιο ψήφισε επίσης να αποβάλει προσωρινά έξι βουλευτές της αντιπολίτευσης και να περικόψει τους μισθούς τους για έξι μήνες επειδή χρησιμοποίησαν χρωματιστές φωτοβολίδες μέσα στην αίθουσα κατά τη διάρκεια ψηφοφορίας. Ήταν η πρώτη φορά που βουλευτές αποβλήθηκαν από το Ουγγρικό Κοινοβούλιο από το 1990.

Η επόμενη χώρα που αποσύρθηκε—αρχικά σε διαμαρτυρία για το σύστημα ψηφοφορίας—ήταν η Τουρκία, η οποία δεν φαίνεται πιθανό να επιστρέψει σύντομα, καθώς διαφωνεί τόσο πολιτικά όσο και σε θέματα LGBTQ με τον διαγωνισμό. Το γεγονός ότι η Eurovision τα τελευταία χρόνια έχει υποστηρίξει τη διαφορετικότητα, την ελευθερία και την ένταξη βρήκε επίσης αντίθεση σε χώρες όπως η Βόρεια Μακεδονία, η Βουλγαρία και η Ρουμανία.

Παρά ταύτα, οι διοργανωτές και οι διαγωνιζόμενοι δεν σταμάτησαν να υποστηρίζουν δημόσια την απόφασή τους να είναι ανοιχτά περιεκτικοί, επιτρέποντας σε συμμετέχοντες όπως η Dana International και η drag performer Conchita Wurst να διαγωνιστούν και να κερδίσουν, καθώς και σε μη δυαδικούς, ανοιχτά γκέι και λεσβίες καλλιτέχνες. Οι αντιδράσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στα πάνελ των εκπομπών και στα τηλεοπτικά προγράμματα ποικίλλουν, με τις αρνητικές απαντήσεις να αυξάνονται με την πάροδο του χρόνου.

Φέτος, το επίκεντρο της συζήτησης είναι η απόφαση της EBU να καταργήσει τις συνεντεύξεις τύπου και να απαγορεύσει (χωρίς να καθορίσει ποινές για μη συμμόρφωση) τη χρήση οποιωνδήποτε σημαιών εκτός από τις εθνικές σημαίες των διαγωνιζόμενων χωρών—όπως η σημαία του Pride, οι πολιτικές και κοινωνικές σημαίες (π.χ., οι σημαίες των trans, μη δυαδικών και ίντερσεξ, η σημαία της ειρήνης και η φεμινιστική σημαία), καθώς και οι σημαίες άλλων εθνών, όπως της Παλαιστίνης. Σύμφωνα με την ανακοίνωση, ο στόχος είναι να διατηρηθεί η ουδετερότητα και να αποπολιτικοποιηθεί ο διαγωνισμός.

Πολλοί υποδέχτηκαν την είδηση με χαρά, ενθουσιασμό και ανακούφιση, αποκαλώντας την «επιστροφή στην κανονικότητα». Μεταξύ αυτών είναι οι παραδοσιακοί επικριτές της Eurovision, που αντιτίθενται τόσο στην ελεύθερη έκφραση όσο και στην επέκταση των δικαιωμάτων των LGBTQ ατόμων, τα οποία ισχυρίζονται ότι έχουν διαστρεβλώσει όχι μόνο τον διαγωνισμό αλλά και την κοινωνία συνολικά. Μια άλλη ομάδα, που θεωρεί τον εαυτό της στην πλευρά εκείνων που αναγνωρίζουν την ελευθερία της έκφρασης, αισθάνεται κάπως «άβολα» με αυτό που περιγράφουν ως «υπερβολική ελευθερία».

Φυσικά, κανένας καλλιτέχνης δεν είναι υποχρεωμένος να κουνήσει μια σημαία ουράνιου τόξου, να μιλήσει ανοιχτά για τη σεξουαλικότητά του ή να φιλήσει επί σκηνής. Οι LGBTQ συμμετέχοντες δεν αυξήθηκαν για να «σβήσουν» τους ετεροφυλόφιλους. Το γεγονός ότι οι προηγούμενοι καλλιτέχνες δεν εκφράζονταν πιο ανοιχτά από φόβο απόρριψης και στιγματισμού δεν σημαίνει ότι δεν υπήρχαν LGBTQ καλλιτέχνες τις προηγούμενες δεκαετίες.

Πολλά έχουν αλλάξει από το 1956, όταν το γνωστό μουσικό σήμα που σηματοδοτεί την έναρξη της Eurovision ακούστηκε για πρώτη φορά. Ο διαγωνισμός δεν επικεντρώνεται πλέον μόνο στη μουσική, όπως θα ήθελε να μας κάνει να πιστέψουμε η EBU, γιατί η σημερινή μουσική βιομηχανία έχει εξελιχθεί σε τέτοιο βαθμό που τα φώτα, τα οπτικά εφέ, τα σκηνικά, τα κοστούμια και τα ειδικά εφέ αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του θεάματος. Οι μονοκάμερες των δεκαετιών του '60 και του '70 και οι λιτές σκηνικές παρουσιάσεις της δεκαετίας του '80 έχουν αντικατασταθεί από παραγωγές blockbuster σχεδιασμένες να εντυπωσιάζουν, καθοδηγούμενες από ολοένα και υψηλότερες προσδοκίες του κοινού που απαιτούν όλο και πιο ευφάνταστες επιλογές από τους διοργανωτές.

Ταυτόχρονα, η οικονομική κλίμακα του διαγωνισμού έχει αλλάξει: η χρηματοδότησή του βασίζεται εν μέρει σε μεγάλα, ακριβά διαφημιστικά συμβόλαια με εταιρικούς γίγαντες, των οποίων η δυσαρέσκεια και οι οδηγίες επηρεάζουν τους λήπτες αποφάσεων—ειδικά όταν πρόκειται για πολιτικές δηλώσεις εν μέσω συγκρούσεων μεταξύ των συμμετεχουσών χωρών.

Αυτή η συζήτηση αναζωπυρώθηκε μετά τις επιθέσεις του Ισραήλ στην Παλαιστίνη και τη συνεχιζόμενη συμμετοχή της χώρας στον διαγωνισμό. Σε έναν διαγωνισμό όπου οι χώρες εδώ και καιρό δίνουν η μία στην άλλη βαθμούς με βάση τις συμμαχίες—χωρίς κανείς να παραπονιέται ή να ανησυχεί—η απόφαση να απαγορευτούν οι σημαίες για να γίνει η Eurovision «αποπολιτικοποιημένη» μπορεί να έχει το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα, όπως έχουμε δει σε παρόμοιες περιπτώσεις. Οι θεατές δεν περιορίζονται στο ποιες σημαίες μπορούν να φέρουν, και ως αντίδραση μπορεί να γεμίσουν τον χώρο με αυτές.

Επιπλέον, εκτός από την ίδια τη σημαία, τίποτα δεν εμποδίζει τη σημαία του ουράνιου τόξου ή χρώματα που θυμίζουν εθνική σημαία να εμφανιστούν σε ρούχα, σκηνικά, καρφίτσες πέτου, καπέλα ή βαφή μαλλιών. Είναι πολύ πιθανό οι καλλιτέχνες και οι παρευρισκόμενοι να αντιδράσουν στην απαγόρευση βρίσκοντας δημιουργικούς τρόπους να μεταδώσουν το μήνυμά τους. Ένα αξιοσημείωτο παράδειγμα που συζητήθηκε πρόσφατα ήταν η εμφάνιση της Cate Blanchett στις Κάννες, όπου η επιλογή του φορέματός της, σε συνδυασμό με το κόκκινο χαλί, σχημάτισε τα χρώματα της παλαιστινιακής σημαίας.

Η απαγόρευση των LGBTQ σημαιών σε μια Ευρώπη που κάποτε ηγούνταν στην εξασφάλιση δικαιωμάτων και ελευθερίας έκφρασης δεν είναι προσπάθεια ουδετερότητας, αλλά λογοκρισία και διάβρωση δικαιωμάτων. Δεν είναι τυχαίο ότι αυτό συμπίπτει με και καθοδηγείται από τη ρητορική μίσους της πολιτικής τύπου Τραμπ, που είναι εχθρική προς τους πρόσφυγες, τους μετανάστες, τους LGBTQ ανθρώπους και οτιδήποτε διαφορετικό. Όταν ένας μουσικός διαγωνισμός που θα έπρεπε να προάγει την ελευθερία της έκφρασης ξεκινά με την απαγόρευση των τρόπων με τους οποίους οι καλλιτέχνες μπορούν να εκφραστούν, μπορεί να ακολουθήσουν ακόμα χειρότεροι περιορισμοί στο μέλλον.

Από τον Γ. Τσιτιρίδη